Đầu xuân hành hương núi Điện Bà – Phần 4

Chẳng may, một hôm nàng lên núi Điện Bà lễ lại bị bọn gia nô của con tên quan huyện vây bắt. Thế cô, nàng nhảy xuống hố trên núi tử tiết. Mấy hôm sau, hòa thượng trụ trì chùa trên núi Điện Bà đang tụng kinh thì Lý Thị Thiên Hương hiện hình “ người con gái mặt đen nhưng rất duyên dáng” xưng tên là Lý Thị Thiên Hương và kể lại mọi việc. Hòa thượng theo lời mách bảo đi xuống núi tìm được xác dưới hố, đem về an táng. Từ đó, Lý Thị Thiên Hương hiển linh, giúp đỡ những người hoạn nạn và được vua sắc phong là Linh Sơn Thánh Mẫu.
Nhìn chung, thần tích thứ nhất được khuôn đúc theo hướng đề cao sự phát tâm đạo, dựa vào mô típ có phần gần giống vơi sự tích quan âm/ bà chúa ba ở hương tích ( Nghệ Tĩnh), mà trong những thế kỷ XVII – XVIII, có nhiều di bản ở Nam Bộ, tiêu biểu là truyện Tống Thị (Lương) ở Hà Tiên.
Tống Thị là con gái một nhà giàu ở Hà Tiên. Tuổi cập kê, rất giỏi nữ công, mai mối tới đầy nhà cũng không nhận lời một ai, nói “ chờ lời Phật mới kết nhân duyên”, cha me không hiểu nhưng miễn cưỡng chịu lòng. lúc có nhà sư lạ đi ngang qua cửa, thấy cái áo lót của nàng phơi ngoài sân, hớn hở vào cố xin cho bằng được, nói là để thỏa nguyện cùng Phật. Cha me nàng mắng nhiếc xua đuổi, nàng bước ra ngăn can, nhà sư cười một tiếng rồi bỏ đi. Từ đó nàng phát nguyện niệm Phật, xuống tóc làm ni cô để thờ Quan m đại sĩ. Cha can ngăn không được bèn xây am bên trái hòn Đại Kim ( đảo nhỏ ở Hà Tiên) cho nàng tu hành. Nàng vui vẻ tu ở đó, giữ giới luật nghiêm cẩn, thêu một bức tranh Quan m to bằng người thật, cứ đâm một mũi kim lại niệm phật một câu. Ba tháng thì xong, vẻ linh động như Phật sống, bèn xây chùa để thờ, đến nay di tích vẫn còn.
Ở thần tích thứ hai, câu chuyện được khuôn đúc theo cả hai chủ đề: lòng sung đạo Phật và đề cao tiết hạnh Nho giáo. Ngoài ra, trong chừng mực nhất định, mối tình của Lý Thị Thiên Hương và Lê Sĩ Triệt cũng mang dáng dấp của lần “gặp gỡ đầu tiên” của Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga ( truyện thơ Lục Vân Tiên của cu Đồ Chiểu). Nói chung, mô típ cơ bản của thần tích này, thấy rất nhiều trong hàng loạt các gương liệt nữ tiết hạnh thời Nguyễn. Ở đây, dẫn hai truyện để minh chứng.
Sự tích núi Thị Vải/ Nữ Tăng Sơn ( Long Thành, Đồng Nai): Xưa có người con gái họ Lê, gia tư giàu có , nhưng lỡ thì, sau khi cha mẹ mất rồi mới có chồng. Không được bao lâu chồng chết, bà thề không tái giá nhưng lại bị kẻ cường hào cậy mai mối đến quấy nhiễu, bà bèn cạo đầu, lập am ở đỉnh núi, tự là thầy cả, cùng bọn đồng bôc giữ lòng tu trì, sau thành chánh quả. Người dân ở đó lấy tên bà đặt tên núi.
Liệt nữ Nguyễn Thị Liệu ( Kiến Đăng, Định Tường): Vào thời Triệu thị, Nguyễn Thị Liệu vừa tròn mười sáu tuổi quê ở làng Mỹ Đông (Cai Lậy) cùng cha đi buông ở Kom pong Chàm, bị bòn thổ dân tên là Giao Áp, bắt đem đi hiếp. Cô giữ trinh tiết, đập đầu vào đá mà chết. Năm Triệu thị thứ năm (1845) ban biển vàng. Dân chúng ở làng Mỹ Đông lập ngôi miếu thờ Nguyễn Thị Liệu ở bờ rạch Trà Tân.
Tục truyền, Nguyễn Thị Liệu đã hiển linh trừng trị bọn cướp Giao Áp ( có tên khác là Thạch Giao) bằng cách khiến bọn chúng điên loạn đâm chém lẫn nhau đến chết. Lại có lúc, cô hiện về báo tin cho quan trấn Châu Đốc về việc giặc chuẩn bị xâm phạm biên cảnh Tây Nam. Khi quân ta ra trận, Nguyễn Thị Liệu hiện ra con bướm trắng dẫn đường đến các nơi tụ quân của giặc, khiến quân ta đánh trận nào cũng thắng lớn.
Qua các dữ liệu đối chứng trên đây, chúng ta thấy rằng tiến trình biến đổi về nội dung tín lý của tập tục tín ngưỡng thờ ” Bà Đen là một chặng đường dài gồm nhiều quá trình tích hợp các tín lý và quan niệm có tính lịch sử. Trước hết là quá trình Việt hóa theo tâm thức tín ngưỡng thờ nữ thần dân gian ( bao gồm tín lý thờ nữ thần Chăm đã Việt hóa) và kế đó là quá trình Phật giáo hóa (thành Linh Sơn Thánh Mẫu), đồng thời được khuôn đúc theo đạo đức tiết hạnh của Khổng giáo. Đây là biểu hiện của thời kỳ “Nho – Thích song tồn” trong lịch sử văn hóa của xứ ta. Cũng như mọi hiện tượng văn hóa, tiến trình biến đổi của tín lý/ tập tục tín ngưỡng này đã và sẽ không là cố kết nhất thành bất biến.
Huỳnh Ngọc Trảng – Kiến thức ngày nay – năm 2002

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *